Anayasa Mahkemesi (AYM), DİSK’e bağlı Birleşik Metal-İş Sendikasının 2017 yılında Güriş Holding bünyesinde bulunan Asil Çelik AŞ fabrikasında başlattığı grevin “erteleme” adı altında yasaklanmasına ilişkin hak ihlali kararı verdi. Mahkeme, sendikaya 70 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti. AYM, grevin milli güvenlik gerekçesiyle ertelenmesinin sendikal hakların ihlali anlamına geldiğine karar verdi. Bu AYM’nin grev yasaklarına dair verdiği ikinci hak ihlali kararı oldu.

Gerekçe: ‘Gerekçe milli güvenliği bozucu nitelikte’

Birleşik Metal İşçileri Sendikası ile Asil Çelik AŞ arasında 7 Eylül 2016 tarihinde başlayan toplu iş sözleşmesinde patron yüzde 25 zam talebine karşı yılda yüzde 7.2 zam oranı ve sosyal haklarda yüzde 8.5 zam teklif emiş, görüşmeden sonuç alınamaması üzerine 18 Ocak 2017’de çıkmak üzere grev kararı alınmıştı. Ancak grev, dönemin Bakanlar Kurulu tarafından “Milli güvenliği bozucu nitelikte” olduğu gerekçesiyle durduruldu. Sendikanın Danıştaya açtığı dava iki buçuk yıl sonra olumsuz sonuçlandırarak reddedildi. 2021 yılında sonuçlanan temyiz davasında grev yasağı, “usul ve kanuna uygun” olduğu gerekçesiyle onandı. Bunun üzerine sendika kararı Anayasa Mahkemesine (AYM) taşıdı.

AYM’den 9 yıl sonra ödül gibi ceza

AYM ise 9 yıl sonra grev erteleme kararının Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verdi ve sendikaya 70 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti. AYM kararında, grev ertelemesinin ‘Ekonomik bazı sonuçları olacak bütün grevlerin milli güvenliği bozabileceği’ sonucunu doğurabileceği ve ‘Anayasal haklara demokratik toplumda gerekli olmayan ve ölçüsüz müdahalelere yol açabileceği’ni vurguladı. Grev erteleme kararı sonrası toplu iş sözleşmesi Yüksek Hakem Kurulu tarafından bağıtlandı. AYM işçilerin bu nedenle toplu pazarlık imkanını kaybettiğini ifade etti.

Sendika karara dair açıklamasında AYM’nin verdiği kararın işçilerin uğradığı kayıpları ve sendikal hak ihlallerini ortadan kaldırmadığını belirtti, “AYM’nin yasaklanan grevimize ilişkin kararı son derece açık, ibretlik ve hükümetin işçilere karşı nasıl bir suç işlediğinin kanıtıdır” denildi. Grev hakkının işçilerin en temel, evrensel ve anayasal hakkı olduğu vurgulanan açıklamada “Bugüne kadar binlerce üyemizin yasal grevi yasaklandı. Biz de Anayasa Mahkemesi kararlarına dayanarak ve elbette üyemizin örgütlü gücüne yaslanarak yasaklara karşı fiili grev hakkımızı kullandık. Ülkeyi yönetenleri Anayasa’ya uyarak grev hakkımızı ihlal etmemeleri için uyarıyoruz. Biz grev hakkımızı grevle kazanmaya devam edeceğiz; çünkü haklıyız.” ifadelerine yer verildi.

İşçi başına tazminatın bedeli 72 lira

Mahkemenin hükmettiği 70 bin liralık tazminat, o dönem grevdeki 970 işçiye bölündüğünde işçi başına 72 lira düşüyor. Söz konusu tazminat tutarının grevin yasaklandığı ocak 2017’deki alım gücü karşılığı ise toplam 5 bin 696 TL. Bu durumda 2017 değeriyle işçi başına düşen tazminat miktarı yalnızca 5 lira 87 kuruş oldu.

Grev hakkının yasaklandığı bir dönemde şirketin kârını katlaması dikkat çekerken, AYM’nin yıllar sonra verdiği ihlal kararında hükmedilen tazminatın işçi başına düşen miktarı ise sembolik düzeyde kaldı.

Güriş Holdinge ait: Aynı dönemde kâr patladı

Devletten aldığı kamu ihaleleriyle sıkça bilinen Güriş Holding bünyesinde bulunan Asil Çelik’in mali verileri, grev yasağının uygulandığı dönemde kârlılığın hızla arttığını ortaya koydu. Asil Çelik, 2017’nin ikinci çeyreğinde net kârını bir önceki yılın aynı dönemine göre 854 bin TL’den 16.5 milyon TL’ye yükseltti.

2017’nin ilk yarısında ise net kâr yüzde 505 artışla 4.65 milyon TL’den 28.13 milyon TL’ye çıktı. Satış gelirleri yıllık yüzde 71.6 artarak 484.69 milyon TL’ye, faaliyet kârı ise 70.29 milyon TL’ye ulaştı. Buna göre şirketin 2017 ilk yarı net kârı, işçi başına 29 bin TL’ye denk geldi.

2025 metal grevi yasağında da hak ihlali kararı verilmişti

AYM’nin Asil Çelik grev yasağına dair verdiği hak ihlali kararı ilk değil. 2015 yılında da MESS grup toplu iş sözleşmesinde binlerce metal işçisinin grev kararı Bakanlar Kurulu tarafından ertelenmiş, AYM 2018 yılında verdiği kararla hükümetin grev hakkını ihlal ettiğini belirtmiş, 50 bin TL manevi tazminat ödenmesine karar vermişti.

OHAL’i fırsat bildi

AKP’nin OHAL’i fırsat bilerek yasakladığı ilk grev Asil Çelik’ti.

Erdoğan grev yasağının ardından yabancı yatırımcılarla yaptığı bir toplantıda grev ertelemeleri ile ilgili, “OHAL’i biz iş dünyamız daha rahat çalışsın diye yapıyoruz. Grev tehdidi olan yere biz OHAL’den istifade ederek anında müdahale ediyoruz” ifadelerini kullanmıştı.

22 yılda 22 grev yasağı

2025’te Eti Maden greviyle birlikte 22 yıllık AKP döneminde yasaklanan grev sayısı 22 oldu. İşçilerin ücret ve sosyal hak pazarlığı yaparken kullandığı anayasal bir hak olan grev hakkı AKP döneminde fiilen uygulanamaz hale geldi. 7’si OHAL döneminde gerçekleştirilen grev yasaklarına ‘milli güvenliği’, ‘genel sağlığı’, ‘ekonomik ve finansal istikrarı’ ve ‘şehir içi toplu taşıma hizmetlerini’ bozucu olduğu gerekçeleri gösterildi. Söz konusu yasaklardan doğrudan etkilenen işçi sayısı 200 bini aştı.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na göre ertelenen grevler 60 günlük erteleme süresi sonunda yeniden başlatılamıyor. Taraflar erteleme süresi içinde anlaşamazlarsa uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu (YHK) tarafından çözülüyor. Bu nedenle grev ertelemesi fiilen grev yasağı anlamına geliyor.